Các nhà khoa học Mỹ vừa đạt được bước tiến quan trọng trong việc phát triển một phương pháp tránh thai dành cho nam giới không sử dụng hormone. Phương pháp này được kỳ vọng đạt được những tiêu chí được xem là “lý tưởng” trong lĩnh vực tránh thai ở nam giới như an toàn, đạt hiệu quả cao, tác dụng kéo dài và có thể đảo ngược.
Trong một nghiên cứu kéo dài suốt 6 năm trên chuột, nhóm khoa học thuộc Đại học Cornell đã chứng minh rằng việc làm gián đoạn một giai đoạn quan trọng trong quá trình giảm phân, cơ chế tạo ra tế bào sinh dục, có thể tạm thời ngăn chặn hoàn toàn việc sản xuất tinh trùng mà không gây ảnh hưởng lâu dài. Kết quả nghiên cứu đã được công bố ngày 7/4 trên tạp chí khoa học Proceedings of the National Academy of Sciences.
Để thực hiện điều này, nhóm nghiên cứu đã sử dụng một phân tử nhỏ có tên JQ1. Đây là hợp chất từng được phát triển nhằm phục vụ nghiên cứu ung thư và các bệnh viêm nhiễm. Dù không phù hợp để sử dụng trực tiếp làm thuốc do có thể gây tác dụng phụ liên quan đến thần kinh, JQ1 lại có khả năng can thiệp vào kỳ đầu 1 của quá trình giảm phân, vốn là giai đoạn then chốt trong sự hình thành tinh trùng.
Thông qua việc tác động vào giai đoạn này, nhóm nghiên cứu lần đầu tiên đã chứng minh được rằng có thể “tắt” quá trình sản xuất tinh trùng một cách tạm thời, đồng thời vẫn đảm bảo khả năng phục hồi hoàn toàn sau đó.
Giáo sư di truyền học Paula Cohen, Giám đốc Trung tâm Khoa học Sinh sản Cornell, cho biết nhóm của bà là một trong số ít đơn vị theo đuổi hướng tiếp cận nhắm trực tiếp vào tinh hoàn để kiểm soát khả năng sinh sản ở nam giới.
Theo bà, kết quả nghiên cứu cho thấy phần lớn quá trình giảm phân có thể trở lại bình thường, chức năng tinh trùng được khôi phục đầy đủ và đặc biệt là thế hệ con sinh ra hoàn toàn khỏe mạnh.
Nhu cầu cấp thiết về phương pháp tránh thai mới cho nam giới
Hiện nay, các lựa chọn tránh thai dành cho nam giới vẫn còn hạn chế, chủ yếu là bao cao su và thắt ống dẫn tinh. Trong đó, thắt ống dẫn tinh dù hiệu quả lâu dài nhưng vẫn khiến nhiều người e ngại do tính chất can thiệp phẫu thuật, dù có thể đảo ngược trong một số trường hợp.
Bên cạnh đó, các phương pháp tránh thai dựa trên hormone cũng đang được nghiên cứu nhưng gặp nhiều thách thức liên quan đến mức độ an toàn. Đây cũng là vấn đề từng được ghi nhận trong các phương pháp tránh thai dành cho nữ giới.
Chính vì vậy, nhóm nghiên cứu của giáo sư Cohen đã lựa chọn tập trung vào quá trình giảm phân thay vì các giai đoạn phát triển tinh trùng khác nhằm đảm bảo có thể ngăn chặn hoàn toàn việc sản xuất tinh trùng nhưng vẫn bảo tồn khả năng sinh sản về lâu dài.
Theo giáo sư, việc tránh tác động đến các tế bào gốc sinh tinh là yếu tố then chốt, bởi nếu các tế bào này bị phá hủy, nam giới có thể mất khả năng sinh sản vĩnh viễn. Đồng thời, can thiệp ở giai đoạn quá muộn của quá trình phát triển tinh trùng cũng tiềm ẩn nguy cơ tinh trùng vẫn có thể tồn tại và thụ tinh.
Trong thí nghiệm, chuột đực được tiêm JQ1 liên tục trong 3 tuần. Kết quả cho thấy quá trình sản xuất tinh trùng bị dừng lại hoàn toàn trong thời gian này. Các đặc điểm quan trọng của giảm phân, đặc biệt là hoạt động của nhiễm sắc thể ở kỳ đầu 1, bị gián đoạn rõ rệt.
Tuy nhiên, sau khi ngừng điều trị, khả năng sinh sản dần được phục hồi. Chỉ sau khoảng 6 tuần, quá trình giảm phân quay trở lại bình thường, tinh trùng khỏe mạnh được sản sinh trở lại. Các thử nghiệm phối giống sau đó xác nhận chuột đực vẫn có khả năng sinh sản, và thế hệ con sinh ra phát triển bình thường, không ghi nhận bất thường.
Nếu tiếp tục được phát triển và chứng minh an toàn trên người, phương pháp tránh thai này có thể được triển khai dưới dạng tiêm định kỳ mỗi 3 tháng hoặc dưới dạng miếng dán duy trì tác dụng.
Dù vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu trước khi ứng dụng trên người, kết quả ban đầu mở ra triển vọng lớn cho việc đa dạng hóa các lựa chọn tránh thai ở nam giới, góp phần chia sẻ trách nhiệm kế hoạch hóa gia đình một cách công bằng hơn giữa hai giới.
Thùy Linh
