5 giờ sáng, khi nhiều người còn đang say giấc, căn nhà nhỏ ở phường Chương Mỹ, Hà Nội đã le lói ánh đèn. Chị Nguyễn Thị Hải Yến (27 tuổi) nhẹ nhàng bước ra khỏi giường, cố không đánh thức hai đứa trẻ sinh đôi mới hơn một tuổi đang ngủ chập chờn sau một đêm quấy khóc. Một ngày mới của chị bắt đầu như thế, lặng lẽ nhưng dày đặc những việc không tên.
Trước khi nấu bữa sáng, chị Yến tranh thủ gom quần áo của ba đứa trẻ cho vào máy giặt. Đứa lớn đã đến tuổi đi học, cần chuẩn bị quần áo chỉnh tề. Hai đứa nhỏ thì không thể rời mắt, bởi chỉ cần một phút lơ là, chúng có thể khóc ré lên hoặc bò đi khắp nơi. “Có hôm chưa kịp đánh răng đã phải bế con”, chị cười hiền.
Nuôi một đứa trẻ đã vất vả, với chị Yến, áp lực nhân lên gấp nhiều lần. Hai đứa sinh đôi ở tuổi tập đi, tập nói, cần chăm sóc gần như liên tục. Một đứa khóc, đứa còn lại cũng khóc theo. Một đứa ngủ, đứa kia thức. Nhịp sinh hoạt lệch nhau khiến chị gần như không có một khoảng nghỉ trọn vẹn.
Công việc của chị không có bảng phân công, cũng không có giờ nghỉ. Dỗ con ngủ, cho con ăn, tắm rửa, giặt giũ, dọn dẹp, nấu nướng. Tất cả lặp lại như một vòng quay khép kín. Mỗi việc đều nhỏ, nhưng cộng lại thành một khối lượng khổng lồ. “Phải chia thời gian ra từng chút một. Ví dụ lúc một đứa ngủ thì tranh thủ nấu ăn, nhưng đang nấu lại có đứa kia khóc. Nhiều khi cơm chưa kịp chín đã phải tắt bếp”, chị kể.
Ngôi nhà nhỏ lúc nào cũng trong trạng thái “đang làm dở”. Một mâm cơm có thể nấu mất vài giờ. Một lần giặt đồ có thể kéo dài cả buổi. Đêm xuống cũng không phải là lúc nghỉ ngơi. Hai đứa trẻ sinh đôi vẫn thức giấc nhiều lần. Có đêm chị phải dậy 4 đến 5 lần để dỗ con. Giấc ngủ bị cắt vụn, kéo dài trong tình trạng chập chờn. Chị thường xuyên thiếu ngủ và mệt mỏi.
Trong khi đó, chồng chị – trụ cột kinh tế của gia đình cũng không có ngày nghỉ đúng nghĩa. Anh làm việc quần quật từ sáng đến tối để lo tiền ăn uống, học hành, thuốc thang cho ba đứa con. Thu nhập không dư dả, đủ để duy trì cuộc sống nhưng không cho phép những lựa chọn “xa xỉ” như thuê giúp việc hay người trông trẻ. Chính vì vậy, mọi gánh nặng chăm sóc gia đình dồn lên vai chị Yến.
“Cũng từng nghĩ thuê người phụ, nhưng tính ra không kham nổi. Nên thôi, mình cố gắng”, chị nói.
Sự “cố gắng” ấy không chỉ là lao động thể chất. Đó còn là áp lực tâm lý kéo dài. Khi tài chính eo hẹp, mọi chi tiêu đều phải cân nhắc. Một hộp sữa, một lần khám bệnh, một bộ quần áo mới cho con cũng cần tính toán kỹ.
Có những lúc mệt mỏi, chị cũng chạnh lòng khi nhìn lại cuộc sống trước đây. Khi còn là công nhân may, chị có thu nhập riêng, có những chuyến đi chơi, những dự định khám phá đó đây.
“Ngày xưa thích đi du lịch lắm. Giờ chỉ quanh quẩn ở trong nhà. Giờ chỉ nghĩ làm sao nuôi con cho tốt. Thương chồng, thương con nên cũng không nghĩ nhiều nữa”, chị kể.
Ở tuổi 27, chị Yến gần như dành trọn 24 giờ mỗi ngày cho gia đình. Không có bảng chấm công, không có lương tháng, cũng không có khái niệm ngày nghỉ. Nhưng nếu thử tách từng công việc chị làm và đặt vào thị trường lao động, đó sẽ là vai trò của một người giúp việc, một bảo mẫu, một đầu bếp, thậm chí là một quản gia thực thụ. Chỉ khác ở chỗ, tất cả đều không được gọi tên.
Những công việc ấy, trong các báo cáo kinh tế thường không xuất hiện. Không có dòng nào ghi “chăm con 8 tiếng”, “dọn dẹp 3 tiếng” hay “thức đêm 5 lần”. Không có con số nào phản ánh sự kiệt sức tích tụ qua từng ngày. Và cũng không có khoản thu nhập nào được tính cho quỹ thời gian gần như bị lấp đầy hoàn toàn ấy.
Nếu quy đổi ra thị trường lao động, một người giúp việc theo giờ tại Hà Nội có thể nhận từ 70.000 đến 100.000 đồng mỗi giờ. Một bảo mẫu toàn thời gian dao động từ 10 đến 15 triệu đồng mỗi tháng. Dịch vụ nấu ăn, dọn dẹp, giặt giũ… mỗi phần việc đều có giá riêng. Cộng lại, con số có thể lên tới hàng chục triệu đồng mỗi tháng. Nhưng với chị Yến, tất cả những giá trị ấy bị “gộp chung” thành hai chữ giản dị: ở nhà.
Anh Nguyễn Thành Nam (28 tuổi, chồng chị Yến) chia sẻ về những vất vả của vợ: “Nhiều lúc thương vợ vất vả, nhưng kinh tế cũng chưa đủ để thuê giúp việc nên đành để vợ ở nhà chăm con, còn mình đi làm kiếm tiền. Mình cũng chủ động chia sẻ với vợ việc nhà, nhưng chỉ là một phần thôi vì mình đi làm suốt từ sáng sớm đến tối mới về. Ông bà nội ngoại đều ở xa, chúng mình không còn cách nào khác ngoài tự cố gắng, cả hai đều phải hy sinh nhiều hơn để duy trì cuộc sống”.
Không chỉ là câu chuyện của riêng chị Yến, đây là thực tế của không ít phụ nữ, đặc biệt là những người có con nhỏ. Khi quỹ thời gian bị khóa trong các công việc chăm sóc gia đình, cơ hội quay lại thị trường lao động trở nên xa vời. Khoảng trống trong hồ sơ nghề nghiệp kéo dài, kỹ năng không được cập nhật. Dần dần, khả năng tự chủ kinh tế cũng thu hẹp theo.
Câu nói ấy không chỉ là sự bận rộn của hiện tại, mà còn phản ánh một tương lai vô định phía trước. Ở một số doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam, những phụ nữ đã có gia đình thường không được ưu tiên khi tuyển dụng. Trên các diễn đàn mạng xã hội, không khó để bắt gặp những tâm sự của các mẹ bỉm sữa khi đi xin việc. Khó khăn lại càng chồng chất khó khăn với những người phụ nữ sau sinh trên hành trình tìm lại sự nghiệp.
Trong khi đó, ở một số quốc gia phát triển như Nhật Bản hay Hàn Quốc, mô hình phụ nữ ở nhà chăm sóc gia đình vẫn tồn tại. Tuy nhiên, những cuộc thảo luận về giá trị của lao động chăm sóc đang dần trở nên rõ nét hơn. Một số chính sách hỗ trợ gia đình, trợ cấp nuôi con hay ưu đãi thuế được đưa ra nhằm giảm bớt gánh nặng cho những người lựa chọn ở nhà nội trợ. Dẫu vậy, ngay cả ở những quốc gia này, câu chuyện về “lao động không lương” vẫn chưa có lời giải trọn vẹn. Sự đánh đổi giữa gia đình và sự nghiệp, giữa chăm sóc và tự chủ tài chính, vẫn là bài toán khiến nhiều phụ nữ trăn trở.
Trở lại căn nhà nhỏ của chị Yến, hai đứa trẻ sinh đôi bắt đầu quấy khóc khi đến giờ ăn. Chị Yến vừa bế một đứa, vừa dùng chân đẩy nhẹ chiếc nôi của đứa còn lại. Nồi canh trên bếp sôi lục bục, mùi thức ăn lan ra khắp gian bếp nhỏ.
Mọi thứ diễn ra đồng thời, chồng chéo, không có khoảng ngắt.
Chị tâm sự nhiều lúc chị mệt mỏi, kiệt sức nhưng nhìn những đứa con của mình, chị lại có thêm động lực. Động lực ấy không đến từ những đồng lương nhiều hơn mà từ những điều rất giản dị: một đứa trẻ ăn ngoan hơn hôm qua, một giấc ngủ dài hơn một chút hay một buổi tối cả nhà quây quần đủ đầy. Ở đó, giá trị của công việc không nằm trên bảng lương mà nằm trong sự duy trì của một gia đình.
Thế nhưng, việc không được trả lương không đồng nghĩa với việc không cần được ghi nhận. Khi những đóng góp âm thầm ấy tiếp tục bị xem là “đương nhiên”, gánh nặng sẽ vẫn dồn về một phía. Và những người như chị Yến sẽ tiếp tục làm việc trong một “ca trực” không có điểm kết thúc, cũng không có sự đo đếm rõ ràng.
Một xã hội hiện đại có thể không nhất thiết phải trả lương cho mọi công việc trong gia đình. Nhưng cần nhìn nhận đúng giá trị của chúng. Từ sự chia sẻ giữa các thành viên, đến những chính sách hỗ trợ thiết thực hơn cho phụ nữ sau sinh, cho các gia đình trẻ. Bởi đằng sau hai chữ “ở nhà” là cả một guồng quay không ngừng nghỉ.
Và trong guồng quay ấy, có những người phụ nữ như chị Yến, đang lặng lẽ giữ cho một gia đình vận hành mỗi ngày, bằng tất cả thời gian, sức lực và cả những ước mơ đang tạm gác lại giữa chừng.
Thùy Linh
