Năm 2001, Hà Lan trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới mở cánh cửa hôn nhân cho các cặp đôi cùng giới. Sau hơn hai thập kỷ, câu chuyện từ xứ sở hoa tulip không chỉ là bài học về nhân quyền mà còn là gợi mở quan trọng để Việt Nam hoàn thiện khung pháp lý, bảo vệ quyền mưu cầu hạnh phúc của cộng đồng LGBT.
Hà Lan không chỉ xem hôn nhân đồng giới là một vấn đề pháp lý đơn thuần, mà coi đó là giá trị cốt lõi của một xã hội dân chủ và tiến bộ. Sau nhiều năm vận động, ngày 1/4/2001, Đạo luật hôn nhân mới chính thức có hiệu lực. Thị trưởng Amsterdam khi đó đã đích thân chủ trì đám cưới cho 4 cặp đôi cùng giới đầu tiên.
Pháp luật Hà Lan quy định quyền và nghĩa vụ của các cặp đôi đồng giới tương đương với các cặp đôi dị tính, bao gồm cả quyền nhận con nuôi và các chế độ an sinh xã hội. Từ năm 2001 đến 2015, đã có hơn 21.000 cặp đôi đồng giới kết hôn. Hiện nay, khoảng 25.000 trẻ em đang lớn lên hạnh phúc trong các gia đình có cha mẹ là người đồng tính tại quốc gia này.
Tại Việt Nam, dù Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 đã bỏ quy định “cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính”, nhưng thực tế vẫn chưa thừa nhận quan hệ này về mặt pháp lý.
Hiến pháp 2013 khẳng định mọi người đều bình đẳng về quyền lợi. Tuy nhiên, việc thiếu luật cụ thể khiến các cặp đôi LGBT gặp khó khăn khi thực hiện các giao dịch dân sự, quyền thừa kế và quyền nuôi con. Kết hôn là quyền tự nhiên. Việc không thừa nhận hôn nhân đồng giới vô tình tạo ra rào cản đối với quyền mưu cầu hạnh phúc chính đáng của hàng triệu người.
Pháp luật cần đi trước một bước để điều chỉnh các quan hệ xã hội vốn đã tồn tại. Việc công nhận không chỉ bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn giúp Nhà nước quản lý hộ tịch, giải quyết mâu thuẫn và các tranh chấp phát sinh trong quan hệ hôn nhân đồng giới một cách khách quan.
Trong thời gian chờ sửa đổi các bộ luật lớn (Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Hộ tịch), Việt Nam nên sớm ban hành các văn bản hướng dẫn về việc xác nhận quan hệ sống chung và thủ tục đăng ký cho các cặp đôi cùng giới để bảo vệ quyền lợi dân sự của họ.
Tương tự như hình thức “kết đôi có đăng ký” (Registered Partnership) tại nhiều nước, việc cấp chứng nhận quan hệ dân sự sẽ là bước đệm quan trọng, giúp các cặp đôi LGBT có tư cách pháp nhân để thực hiện quyền đại diện y tế, thừa kế và nuôi dạy con cái.
Hôn nhân không chỉ là sự kết hợp giữa hai cá nhân, mà còn là sự cam kết trách nhiệm trước pháp luật và xã hội. Như kinh nghiệm từ Hà Lan cho thấy, khi luật pháp tiên phong thừa nhận sự đa dạng, xã hội sẽ tự khắc trở nên bao dung hơn.
Đã đến lúc câu chuyện hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới cần được thảo luận mạnh mẽ hơn tại Quốc hội, hướng tới một tương lai nơi mọi công dân đều bình đẳng trước cánh cửa hạnh phúc.
Nam Phương
