Dự thảo mới của Luật Chuyển đổi giới tính được đưa ra gần đây để xin ý kiến người dân có quy định cấm công dân chuyển đổi giới tính hai lần trở lên trong đời.
Quy định này đang nhận được các ý kiến khác nhau trong xã hội cũng như trong cộng đồng đồng tính, song tính, chuyển giới (LGBT).
Đại biểu Nguyễn Anh Trí (đoàn Hà Nội) – trưởng ban soạn thảo – cho biết hiện nay dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính đang được đưa ra lấy ý kiến của người dân, cộng đồng và thảo luận qua các hội thảo.
Do đó cá nhân ông và ban soạn thảo sẽ lắng nghe và tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện dự thảo tốt nhất nhằm trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 8 tới.
Đối với nội dung dự thảo mới nêu rõ nguyên tắc chuyển giới là công dân chỉ được chuyển đổi giới tính một lần trong đời, đồng thời quy định cấm công dân không được chuyển đổi giới tính hai lần trở lên trong đời, ông Trí cho hay đây là vấn đề quan trọng nhất.
Hiện ông đang nghiên cứu, tham khảo và tìm ra cách trình bày để có quy định nhân văn hơn, “dễ chịu” hơn nữa.
Trong khi đó, khi trao đổi với Tuổi Trẻ, một đại diện của Ủy ban Xã hội của Quốc hội cho biết theo chương trình xây dựng pháp luật đã được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 5 thì dự án Luật Chuyển đổi giới tính sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 8 (tháng 10-2024).
Phía cơ quan soạn thảo hiện nay cũng chưa có hồ sơ trình sang để Ủy ban Xã hội xem xét, thẩm tra trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội.
Đối với những vấn đề còn ý kiến khác nhau trong dự thảo luật hiện nay, vị này nêu rõ ban soạn thảo sẽ có tiếp thu, chỉnh sửa, còn ủy ban chưa thể bình luận gì do chưa có hồ sơ, tờ trình cụ thể.
Nhân dịp này, chúng tôi đã ghi nhận một số ý kiến của các đại biểu Quốc hội, chuyên gia, đại diện người chuyển giới về nội dung này.
* Đại biểu NGUYỄN QUANG HUÂN (đoàn Bình Dương):
Chuyển đổi giới tính bao nhiêu lần là quyền của người dân
Nghiên cứu báo cáo đánh giá tác động của đại biểu Nguyễn Anh Trí cho thấy có đầy đủ cơ sở pháp lý để xây dựng dự án Luật Chuyển đổi giới tính.
Đồng thời, việc xây dựng dự án luật thể hiện sự dũng cảm, nhân văn, nắm bắt nhu cầu thực tiễn xã hội của đại biểu Nguyễn Anh Trí và Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính đang lấy ý kiến có đưa ra đề xuất quy định cấm người dân thực hiện chuyển đổi giới tính hai lần trở lên trong đời.
Ở đây cần đặt vấn đề tại sao lần đầu thì cho mà lần hai trở lên lại cấm? Cần làm rõ cơ sở lý luận, quy định pháp luật hay cơ sở khoa học nào để đưa ra quy định như vậy.
Chẳng hạn nếu có hồ sơ khoa học cho thấy người thực hiện chuyển đổi giới tính lần hai trở lên trong đời sẽ gây tổn hại, suy giảm đến sức khỏe, thậm chí ảnh hưởng đến tính mạng thì có thể xem xét cấm. Hoặc như nếu việc chuyển đổi giới tính lần hai sẽ tác động hệ thần kinh của người chuyển giới, từ đó dẫn đến ảnh hưởng tới xã hội cũng có thể cấm.
Còn hiện nay, đọc qua tôi chưa thấy có cơ sở chặt chẽ để có thể đưa ra quy định cấm này. Nếu cho rằng cấm lần thứ hai trở lên nhằm hạn chế sự xáo trộn trong xã hội, không làm ảnh hưởng đến công tác quản lý của Nhà nước; bảo đảm phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành thì cần xem xét lại.
Bởi lẽ chúng ta phê bình “không quản được thì cấm” và nếu ở đây lại tiếp tục cách như vậy là không được.
Cơ quan quản lý cần tìm cách để quản lý vấn đề nảy sinh chứ không phải tìm cách cấm, nhất là khi dự luật cũng quy định khi thực hiện chuyển đổi giới tính xong, người dân sẽ phải khai báo, làm các hồ sơ tư pháp đầy đủ theo quy định.
Tôi cho rằng việc người dân chuyển đổi giới tính bao nhiêu lần là quyền của họ. Nếu luật đã cho họ quyền được chuyển đổi giới tính lần thứ nhất thì không nên giới hạn số lần về sau.
Thực tế tôi chưa thấy luật nào cho lần một mà lần hai lại cấm. Nhất là giới tính con người ta có thể thay đổi do nhiều yếu tố chứ không phải đến độ tuổi nào thì được thay đổi còn vĩnh viễn về sau không thay đổi.
Hơn nữa, người dân chuyển đổi giới tính một lần như dự luật quy định vẫn sẽ có quyền công dân khi thay đổi lý lịch tư pháp.
Nhưng nếu thay đổi tiếp lần nữa thì lại cấm, không cho thực hiện sẽ không phù hợp với quy định của Hiến pháp, pháp luật khác cũng như tính nhân văn của luật. Ban soạn thảo cần xem xét kỹ nội dung này để có chỉnh sửa, bổ sung quy định cho phù hợp.
* TS NGUYỄN HUY QUANG (nguyên vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế):
Tôn trọng quyền sống thật với bản dạng giới nhưng phải trong khuôn khổ
Dự án Luật Chuyển đổi giới tính được xây dựng nhằm tôn trọng, đảm bảo quyền sống thật của người dân hay nói cách khác là người dân sẽ được sống theo đúng bản dạng giới của họ.
Sau khi chuyển đổi giới tính xong, người đó phải thay đổi tư pháp hộ tịch. Tức là chuyển đổi từ giới tính nam thành nữ hay từ nữ thành nam và thay đổi họ tên, nhận dạng…
Nếu chuyển đổi lần hai, tức là bản dạng giới chuyển từ nam thành nữ và cơ quan nhà nước đã công nhận người đó là giới tính nữ rồi nhưng sau đó lại muốn quay trở lại thành nam như vốn có.
Điều này không có luật pháp nước nào cho phép.
Bên cạnh đó, việc chuyển đổi giới tính này có tỉ lệ tử vong cao và người thực hiện chuyển đổi giới tính một lần có thể bị hao tổn tuổi thọ cao so với người bình thường cùng lứa tuổi. Như vậy, nếu cho phép lần hai sẽ ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người.
Từ đó, ảnh hưởng tới sức lao động và nếu sức khỏe của người chuyển giới xấu hơn, thậm chí tử vong còn ảnh hưởng tới gia đình, xã hội. Ở đây cần khẳng định người dân được tôn trọng quyền sống thật với bản dạng giới nhưng việc đó phải trong khuôn khổ quy định pháp luật.
* Chị LÊ KIM TÙNG (nghệ danh Cô Cô Kim, 32 tuổi, trú tại Hải Phòng, người chuyển giới từ nam thành nữ):
Nên nghiên cứu để phù hợp hơn
Không riêng tôi mà rất nhiều anh chị em trong cộng đồng LGBT của Việt Nam đều rất hạnh phúc, vui mừng khi biết dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính được đăng tải để lấy ý kiến người dân.
Chúng tôi rất hy vọng trong thời gian sớm nhất dự luật sẽ được thông qua với những chính sách pháp lý rõ ràng, tạo điều kiện để thay đổi giấy tờ tùy thân, họ tên như mong muốn.
Qua theo dõi dự thảo, có một điều không riêng tôi mà một số anh chị em cũng băn khoăn, đó là tại sao lại cấm công dân không được chuyển đổi giới tính hai lần trở lên trong đời.
Ở đây có thể ban soạn thảo cho rằng có người chuyển giới do nhận thức chưa chín chắn nên sau khi quyết định thực hiện chuyển giới như từ nam thành nữ rồi có thể lại chuyển về lại thành nam. Quan điểm như vậy cũng đúng song chưa hoàn toàn đầy đủ.
Tôi thử nêu khả năng người chuyển giới mà làm xong lần đầu nhưng sau đó bị hỏng, gặp tai nạn có được làm lại không? Chẳng hạn trường hợp của tôi đã chuyển giới hoàn thiện xong xuôi hơn một năm nhưng sau đó gặp phải tai nạn dẫn đến sắp tới sẽ phải làm lại một lần nữa. Chắc chắn việc làm lại sẽ đau đớn, tốn kém, hệ lụy nhiều hơn.
Nếu quy định như trên thì trường hợp của tôi có được thực hiện tiếp lần hai hay bị cấm? Hay sau khi tôi thực hiện can thiệp lần hai về thì không được công nhận là người chuyển giới nữa? Tôi đề nghị ban soạn thảo nên nghiên cứu kỹ lại quy định này để phù hợp hơn.
Bên cạnh đó, dự thảo còn có quy định về người can thiệp về y khoa để chuyển giới mới được cấp giấy xác nhận chuyển giới hay công nhận là chuyển giới thì tôi nhận thấy cũng chưa thực sự phù hợp.
Bởi có những người không đủ điều kiện về kinh tế để thực hiện các can thiệp y khoa nhằm chuyển giới nhưng có suy nghĩ về định dạng giới khác như nam ăn mặc đồ nữ rồi hay trong tâm hồn chuyển giới là nữ thì vẫn là người chuyển giới.
Do vậy cũng cần xem xét lại quy định này. Chúng tôi thấy việc xây dựng luật này là rất cần thiết, thể hiện sự nhân văn, văn minh. Nên tôi mong rằng đã tạo điều kiện, công nhận rồi thì cần có các quy định mở, thuận lợi thay vì công nhận theo kiểu gượng ép với các điều kiện, quy định khắt khe với người chuyển giới.
Thùy Linh
