Trong dòng chảy hơn một thế kỷ của báo chí cách mạng Việt Nam, phụ nữ luôn hiện diện như một lực lượng bền bỉ và quan trọng. Không chỉ tham gia viết báo, nhiều nữ nhà báo còn trực tiếp tác nghiệp tại hiện trường, thậm chí trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, để lại những dấu ấn sâu sắc trong lịch sử báo chí nước nhà.
Trải qua các giai đoạn phát triển, đặc biệt từ thời kỳ đổi mới đến nay, phụ nữ trong lĩnh vực báo chí ngày càng khẳng định vai trò của mình. Không ít người đã đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo như tổng biên tập, phó tổng biên tập hay quản lý các cơ quan truyền thông. Họ không chỉ tham gia điều hành mà còn góp phần định hình chiến lược nội dung, xây dựng bản sắc tòa soạn và xử lý những thách thức trong môi trường truyền thông nhiều biến động.
Trong bối cảnh báo chí số phát triển mạnh mẽ, nữ nhà báo có thêm nhiều cơ hội để phát huy năng lực ở các lĩnh vực như sáng tạo nội dung, quản trị tòa soạn, xây dựng văn hóa nghề nghiệp hay xử lý khủng hoảng truyền thông. Đặc biệt, sự tham gia của phụ nữ trong vai trò lãnh đạo còn góp phần thúc đẩy các nội dung mang tính nhân văn, bình đẳng giới và bảo vệ nhóm yếu thế, từ đó tạo ra những tác động tích cực cho xã hội.
Tuy nhiên, dù lực lượng nữ chiếm tỷ lệ lớn trong đội ngũ làm báo, vị trí của họ ở cấp lãnh đạo cao vẫn còn hạn chế so với tiềm năng. Số lượng nữ giữ các vị trí quản lý cấp cao còn khiêm tốn, chưa tương xứng với đóng góp và năng lực thực tế.
Nguyên nhân của thực trạng này đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là những định kiến xã hội về giới, vẫn tồn tại quan niệm rằng nam giới phù hợp với vai trò lãnh đạo hơn. Bên cạnh đó là “gánh nặng kép” khi phụ nữ phải đồng thời đảm nhận trách nhiệm gia đình và công việc, ảnh hưởng đến khả năng theo đuổi các vị trí quản lý. Ngoài ra, sự thiếu hụt về cơ hội đào tạo kỹ năng quản trị, mạng lưới hỗ trợ nghề nghiệp và cả tâm lý tự ti cũng là những rào cản khiến nhiều nữ nhà báo chưa mạnh dạn bước vào vị trí lãnh đạo.
Bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch chia sẻ, có 4 “nút chặn” với phụ nữ: Sứ mệnh kép của nữ nhà báo gánh trách nhiệm với gia đình và công việc; định kiến của xã hội; sự tự ti của chị em phụ nữ và cuối cùng chính là hệ thống quy phạm pháp luật chưa có chính sách tạo ưu thế cho nữ nhà báo trong tác nghiệp và thăng tiến trong nghề nghiệp.
Thực tế cho thấy, không ít phụ nữ dù có năng lực vẫn e ngại thể hiện quan điểm mạnh mẽ hoặc đảm nhận vai trò điều hành, vì lo sợ bị đánh giá hoặc không phù hợp với chuẩn mực xã hội. Điều này phần nào làm hạn chế tiếng nói và ảnh hưởng của nữ giới trong quá trình ra quyết định trong các cơ quan báo chí.
Để nâng cao vị thế của nữ giới trong điều hành tin tức, cần có những giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần xây dựng cơ chế đánh giá, bổ nhiệm dựa trên năng lực thực chất, hạn chế tối đa yếu tố cảm tính và định kiến giới. Đồng thời, các cơ quan báo chí cần tạo điều kiện để phụ nữ được đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản trị, tiếp cận công nghệ và phát triển nghề nghiệp.
Bên cạnh đó, việc thay đổi nhận thức xã hội về vai trò của phụ nữ trong lãnh đạo là yếu tố then chốt. Cần xóa bỏ những định kiến đã tồn tại lâu dài, tạo môi trường làm việc bình đẳng, nơi phụ nữ có thể phát huy năng lực mà không bị rào cản vô hình chi phối. Đồng thời, những nữ nhà báo có kinh nghiệm và vị trí cần đóng vai trò “người dẫn dắt”, hỗ trợ thế hệ kế cận phát triển.
Quan trọng hơn, phụ nữ trong lĩnh vực báo chí không cần sự ưu ái đặc biệt, mà cần những cơ hội công bằng và sự tin tưởng thực chất. Khi được trao quyền và tạo điều kiện phát triển, họ hoàn toàn có thể đảm nhiệm tốt vai trò lãnh đạo, đóng góp vào sự phát triển của báo chí hiện đại và xây dựng một nền truyền thông nhân văn, tiến bộ hơn.
Khánh Linh
