Từ những đoạn video vài chục giây trên TikTok, các khái niệm như “vợ đảm”, “đàn ông tài chính”, “nữ tính năng lượng cao” đang âm thầm định hình cách người trẻ nhìn nhận về tình yêu, hôn nhân và vai trò giới. Mạng xã hội mở ra nhiều lựa chọn để mỗi cá nhân thể hiện bản thân, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi: Liệu chúng ta đang thoát khỏi những khuôn mẫu cũ, hay chỉ đang bước vào một chiếc khuôn mới được tạo ra bởi thuật toán?
Khi những chiếc hashtag bắt đầu định nghĩa “người phụ nữ lý tưởng” và “người đàn ông đúng chuẩn”
Cách đây không lâu, những khái niệm như “người phụ nữ đảm đang”, “người đàn ông là trụ cột gia đình” vốn thường xuất hiện trong những cuộc trò chuyện giữa các thế hệ hoặc những quan niệm văn hóa truyền thống. Nhưng trong kỷ nguyên TikTok, các khuôn mẫu ấy đã bước vào một giai đoạn hoàn toàn khác: Chúng được gắn hashtag, được quay bằng những thước phim đẹp mắt, được lồng nhạc bắt tai và lan truyền tới hàng triệu người chỉ sau vài giờ.
Một cô gái trẻ thức dậy từ 5 giờ sáng, chuẩn bị bữa ăn cho chồng, dọn dẹp căn nhà ngăn nắp trong chiếc váy cổ điển và nở nụ cười hạnh phúc trước máy quay. Một chàng trai trẻ chia sẻ bí quyết trở thành “alpha male” bằng việc kiếm thật nhiều tiền, tập luyện cơ thể, kiểm soát cảm xúc và trở thành người dẫn dắt trong các mối quan hệ. Một video khác lại đưa ra danh sách những tiêu chuẩn của “một người phụ nữ giá trị cao”: Biết chăm sóc ngoại hình, dịu dàng, nữ tính, không tranh cãi và biết tạo cảm giác được tôn trọng cho đàn ông.
Nội dung về “vợ đảm” trở thành một trong những xu hướng nổi bật trên mạng xã hội Tiktok thời gian gần đây
Những hình ảnh đó xuất hiện với mật độ ngày càng dày đặc trên mạng xã hội, tạo nên những thuật ngữ mới như “tradwife”, “high value woman”, “alpha male”, “provider man” hay trong bối cảnh Việt Nam là những cụm từ quen thuộc như “vợ đảm”, “đàn ông tài chính”, “phụ nữ năng lượng cao”.
Điều đáng chú ý là những khái niệm này không xuất hiện như những bài giảng đạo đức khô cứng. Chúng được trình bày dưới dạng nội dung giải trí: một đoạn video 30 giây, một câu chuyện tình yêu lý tưởng, một căn bếp đẹp như trong phim, một chiếc xe sang hay một cuộc sống “không phải lo nghĩ về tiền”.
Chính yếu tố thẩm mỹ đã khiến các chuẩn mực giới mới trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết.
Ở Mỹ và nhiều quốc gia phương Tây, trào lưu “tradwife” – viết tắt của “traditional wife” (người vợ truyền thống) đã thu hút hàng triệu lượt xem trên TikTok và Instagram. Các nhà sáng tạo nội dung theo xu hướng này thường chia sẻ hình ảnh phụ nữ tập trung vào nội trợ, chăm sóc chồng con và đề cao mô hình gia đình với người đàn ông là người kiếm tiền chính. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng nhiều nội dung “tradwife” không đơn thuần là chia sẻ lối sống cá nhân mà còn đi kèm thông điệp đề cao các vai trò giới truyền thống.
Ví dụ điển hình là những video của các nhà sáng tạo nội dung theo phong cách “tradwife” như Nara Smith – người nổi tiếng với hình ảnh tự tay chuẩn bị các bữa ăn cầu kỳ, chăm sóc gia đình trong một không gian sống được sắp đặt chỉn chu. Những video này thu hút hàng triệu lượt xem và tạo ra cuộc tranh luận lớn: liệu đây đơn giản chỉ là một lựa chọn lối sống cá nhân hay đang vô tình xây dựng lại hình ảnh “người phụ nữ lý tưởng” phải gắn với sự hy sinh và chăm sóc gia đình?
Nara Smith – Bà mẹ GenZ nâng tầm “Tradwife” với hình ảnh tự tay chuẩn bị các bữa ăn cầu kỳ, chăm sóc gia đình trong một không gian sống được sắp đặt chỉn chu
Ở chiều ngược lại, không gian mạng cũng chứng kiến sự phát triển của hình tượng “alpha male” – người đàn ông thành công, mạnh mẽ, có khả năng kiểm soát tài chính và dẫn dắt người khác. Nghiên cứu đăng trên International Journal of Communication năm 2025 cho thấy các biểu tượng nam tính truyền thống đang được tái sản xuất mạnh mẽ trên TikTok, trong đó nhiều nội dung nhấn mạnh vai trò thống trị, sức mạnh và quyền lực của nam giới trong các mối quan hệ.
Anh Nguyễn Huy Hoàng (20 tuổi, Hà Nội) cho biết, khoảng một năm trước, anh bắt đầu xem các video về phát triển bản thân dành cho nam giới trên TikTok. Ban đầu, những nội dung này giúp anh hình thành thói quen tập thể dục, học kỹ năng tài chính và cải thiện sự tự tin. Nhưng càng xem nhiều, anh càng bắt gặp những quan điểm cực đoan hơn như đàn ông phải luôn kiếm nhiều tiền hơn phụ nữ, không được thể hiện sự yếu đuối hay phải luôn nắm quyền quyết định trong tình yêu.
“Tôi nhận ra có một ranh giới rất mỏng giữa việc trở thành phiên bản tốt hơn của bản thân và việc cố ép mình vào một hình mẫu mà mạng xã hội tạo ra”, anh Hoàng chia sẻ.
Các biểu tượng nam tính truyền thống đang được tái sản xuất mạnh mẽ trên mạng xã hội TikTok
Từ những đoạn video ngắn tưởng chừng chỉ để giải trí, TikTok đang trở thành một “lớp học vô hình” nơi người trẻ tiếp nhận các bài học về tình yêu, hôn nhân, sự nghiệp và cách một người đàn ông hay phụ nữ nên hành xử.
Câu hỏi đặt ra là: Mạng xã hội đang giúp con người có thêm nhiều cách thể hiện bản thân, hay đang tạo ra một vòng lặp mới của những khuôn mẫu giới dưới một cái tên hiện đại hơn?
Thuật toán TikTok và “nhà máy” sản xuất những hình mẫu giới thời đại mới
Nếu những khuôn mẫu giới truyền thống được hình thành qua gia đình, nhà trường, văn hóa và những quan niệm được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, thì ở thời đại số, một lực lượng mới đang tham gia mạnh mẽ vào quá trình đó: thuật toán mạng xã hội.
TikTok không nói với người dùng rằng họ phải trở thành một người phụ nữ như thế nào hay một người đàn ông ra sao. Nhưng bằng cơ chế đề xuất nội dung dựa trên hành vi xem, tương tác và thời gian dừng lại ở một video, nền tảng này liên tục cung cấp những hình ảnh, câu chuyện và quan điểm tương tự với những gì người dùng từng quan tâm.
Một cô gái trẻ xem một vài video về việc chăm sóc bản thân, trang điểm và xây dựng hình ảnh nữ tính có thể tiếp tục được đề xuất hàng loạt nội dung về “feminine energy” – nữ tính năng lượng cao, nơi phụ nữ được khuyến khích trở nên mềm mại, nhẹ nhàng, biết chăm chút ngoại hình, biết tiếp nhận sự chăm sóc từ người đàn ông và tránh trở thành kiểu phụ nữ quá độc lập hoặc quá mạnh mẽ.
Xu hướng “feminine energy” khuyến khích phụ nữ xây dựng hình ảnh nhẹ nhàng, mềm mại và chăm chút ngoại hình
Ở một phía khác, những chàng trai trẻ tìm kiếm nội dung về tập gym, phát triển bản thân hoặc kinh doanh cũng có thể nhanh chóng bước vào một thế giới của các video về “alpha male”, “sigma male”, “người đàn ông giá trị cao”, nơi sự thành công đôi khi được đo bằng mức thu nhập, ngoại hình, khả năng kiểm soát cảm xúc và vị thế trong các mối quan hệ.
Điều đáng nói là nhiều lời khuyên trong số đó không hoàn toàn tiêu cực. Việc khuyến khích một người đàn ông có trách nhiệm hơn với sự nghiệp, biết chăm sóc sức khỏe hoặc một người phụ nữ biết yêu bản thân, xây dựng phong cách sống tích cực đều là những giá trị có thể mang lại lợi ích.
Tuy nhiên, vấn đề xuất hiện khi những lời khuyên mang tính cá nhân dần trở thành một bộ tiêu chuẩn chung để đánh giá giá trị của con người.
Một người đàn ông không có mức thu nhập cao có phải là người kém giá trị? Một người phụ nữ không thích nội trợ hoặc không muốn xây dựng hình ảnh dịu dàng, mềm mại có phải là thiếu nữ tính? Một người vợ muốn chia sẻ trách nhiệm tài chính với chồng có đang đi ngược lại hình mẫu “người phụ nữ lý tưởng”?
Những câu hỏi ấy cho thấy ranh giới mong manh giữa sự lựa chọn cá nhân và sự áp đặt của những chuẩn mực mới.
Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Hoàng Anh (Hà Nội) cho rằng, sức ảnh hưởng lớn nhất của mạng xã hội nằm ở việc nó biến những lựa chọn cá nhân thành các hình mẫu có tính phổ quát.
“Khi một người trẻ tiếp xúc lặp đi lặp lại với cùng một dạng nội dung, họ rất dễ hình thành niềm tin rằng đó là chuẩn mực chung của xã hội. Trong khi thực tế, mỗi cá nhân có điều kiện sống, hoàn cảnh gia đình, mục tiêu và giá trị khác nhau. Điều phù hợp với người này chưa chắc phù hợp với người khác”, chuyên gia phân tích.
Câu chuyện của Linh Chi (23 tuổi, nhân viên marketing tại TP.HCM) là một ví dụ. Trong thời gian dài, Chi theo dõi nhiều nhà sáng tạo nội dung chia sẻ về lối sống “nữ tính năng lượng cao”. Cô bắt đầu thay đổi cách ăn mặc, học cách trang điểm, chú trọng hơn tới việc chăm sóc bản thân và xây dựng các mối quan hệ.
“Tôi nghĩ điều đó khá tích cực vì nó khiến tôi tự tin hơn. Nhưng có một giai đoạn tôi cảm thấy áp lực khi luôn phải xuất hiện xinh đẹp, nói chuyện nhẹ nhàng, không được quá thẳng thắn vì sợ bị cho là thiếu nữ tính. Đến một lúc tôi nhận ra mình đang diễn một hình ảnh mà mạng xã hội cho là hấp dẫn, thay vì sống đúng với tính cách thật của mình”, Chi kể.
Tương tự, Minh Quân (25 tuổi, một lập trình viên tại Đà Nẵng) từng bị cuốn hút bởi những video về hình tượng “đàn ông tài chính”. Anh đặt mục tiêu phải kiếm được thật nhiều tiền trước tuổi 30, sở hữu nhà, xe và trở thành người có thể lo toàn bộ chi phí cho bạn gái trong mọi cuộc hẹn.
Ban đầu, những video này tạo động lực để anh học thêm kỹ năng, làm việc chăm chỉ hơn. Nhưng theo thời gian, Quân bắt đầu cảm thấy thất bại khi so sánh bản thân với những hình ảnh hào nhoáng trên mạng.
“Tôi từng nghĩ nếu mình chưa kiếm được vài chục triệu một tháng thì mình chưa đủ tư cách để yêu ai đó. Sau này tôi mới hiểu rằng một mối quan hệ là sự đồng hành của hai người, chứ không phải một cuộc thi xem ai có khả năng chu cấp nhiều hơn”, Quân nói.
Những câu chuyện như của Chi hay Quân phản ánh một thực tế rằng mạng xã hội không chỉ tạo ra xu hướng, mà còn tạo ra áp lực phải trở thành một phiên bản “lý tưởng” nào đó.
Phá bỏ định kiến cũ hay khoác lên chúng một lớp áo mới?
Một trong những điểm thú vị của thời đại số là các cuộc tranh luận về giới trở nên cởi mở hơn bao giờ hết.
Nếu trước đây, hình ảnh người phụ nữ chỉ gắn với căn bếp, việc nội trợ và chăm sóc gia đình, thì ngày nay mạng xã hội cũng là nơi chứng kiến sự xuất hiện của những phụ nữ làm chủ doanh nghiệp, nhà khoa học, nghệ sĩ, vận động viên, những người lựa chọn độc thân hoặc theo đuổi sự nghiệp.
Tương tự, hình ảnh người đàn ông cũng đa dạng hơn. Nhiều nội dung trên TikTok khuyến khích nam giới quan tâm đến sức khỏe tinh thần, học cách chia sẻ cảm xúc, tham gia chăm sóc con cái và công việc gia đình – những điều từng bị xem là không phù hợp với chuẩn mực nam tính truyền thống.
Ở góc độ này, mạng xã hội đã góp phần làm lung lay nhiều định kiến giới tồn tại hàng trăm năm. Thế nhưng, nghịch lý nằm ở chỗ: chính nơi phá vỡ những khuôn mẫu cũ cũng có thể tạo ra những khuôn mẫu mới.
Ngày xưa, một người phụ nữ có thể bị đánh giá vì không biết nấu ăn, không giỏi việc nhà. Ngày nay, một người phụ nữ có thể bị áp lực bởi việc phải luôn xinh đẹp, biết chăm sóc bản thân, có sự nghiệp thành công nhưng vẫn phải mềm mại, tinh tế và giữ được “năng lượng nữ tính”.
Ngày xưa, người đàn ông bị kỳ vọng phải là trụ cột kinh tế. Ngày nay, nhiều nội dung mạng xã hội tiếp tục củng cố kỳ vọng ấy bằng một ngôn ngữ mới như “high-value man”, “đàn ông tài chính”, “alpha male”, trong đó giá trị của nam giới đôi khi bị quy đổi thành tiền bạc, địa vị và khả năng chi trả.
Những chuẩn mực ấy không còn được truyền tải dưới dạng những lời răn dạy từ cha mẹ hay xã hội, mà được gói trong những video đẹp mắt, những câu chuyện thành công và hàng triệu lượt thích. Vì vậy, sức ảnh hưởng của chúng đôi khi mạnh mẽ hơn rất nhiều.
Điều quan trọng không phải là trở thành
“chuẩn mực”, mà là quyền được lựa chọn
Không thể phủ nhận rằng TikTok và các nền tảng số đã mở ra một không gian nơi con người có thể khám phá nhiều cách sống khác nhau. Một người phụ nữ lựa chọn trở thành một người vợ toàn thời gian, chăm sóc gia đình, đó có thể là một lựa chọn đáng được tôn trọng. Một người phụ nữ theo đuổi sự nghiệp, không muốn kết hôn hoặc không muốn sinh con cũng là một lựa chọn cần được tôn trọng.
Tương tự, một người đàn ông mong muốn trở thành người có khả năng tài chính vững vàng để chăm lo cho gia đình là điều tích cực. Nhưng một người đàn ông lựa chọn chia sẻ kinh tế với bạn đời, dành nhiều thời gian chăm sóc con cái hoặc không chạy theo hình ảnh thành công vật chất cũng không vì thế mà kém giá trị.
Vấn đề không nằm ở việc “vợ đảm”, “đàn ông tài chính” hay “nữ tính năng lượng cao” là đúng hay sai. Điều đáng suy ngẫm là liệu những khái niệm ấy đang giúp con người hiểu rõ bản thân hơn, hay đang khiến họ cố gắng trở thành một phiên bản được mạng xã hội công nhận.
Trong một thế giới mà thuật toán liên tục đề xuất hình ảnh về cuộc sống hoàn hảo, điều khó nhất có lẽ không phải là trở thành một “alpha male”, một “high-value woman” hay một “người vợ lý tưởng”. Điều khó nhất là giữ được khả năng tự hỏi: Mình thực sự mong muốn điều gì?
Bởi suy cho cùng, sự tiến bộ của xã hội không nằm ở việc thay thế một khuôn mẫu giới cũ bằng một khuôn mẫu giới mới, mà nằm ở việc mỗi cá nhân có quyền lựa chọn cách sống phù hợp với bản thân mà không bị áp lực phải trở thành một hình mẫu nào do xã hội hay thuật toán tạo ra.
Thực hiện và thiết kế: Hà Triệu Ngọc Quỳnh