Giữa thời đại mạng xã hội định hình cái đẹp từng ngày, những chuẩn mực ngoại hình dường như đã trở thành một áp lực nặng nề. Một cô gái phải có làn da trắng, vòng eo nhỏ, gương mặt thanh tú; một chàng trai cần cao lớn, mạnh mẽ, ăn nói “đàn ông”. Những chuẩn mực ấy không được ghi thành luật nhưng lại vận hành như những “thước đo pháp lý” vô hình, len lỏi vào từng bữa ăn, cách ăn mặc, thậm chí cả cách con người nhìn nhận chính mình.
Nguyễn Thị Khánh Linh, 28 tuổi, là nhân viên văn phòng tại Hà Nội, từng có thói quen ăn uống khá thoải mái. Nhưng mọi thứ thay đổi khi cô bắt đầu chú ý nhiều hơn đến những lời nhận xét xung quanh. “Dạo này em tăng cân đúng không”, “mặt phúng phính như này trông béo quá”, “gầy đi tí ăn mặc mới đẹp”, “da trắng trông mới sang”…
Sự thay đổi bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Linh giảm dần tinh bột, hạn chế đồ ngọt, rồi chuyển sang những bữa ăn đơn giản chỉ có rau xanh, ức gà, thịt nạc. Những món ăn nhiều năng lượng gần như biến mất khỏi thực đơn. Những bữa cơm gia đình trở nên căng thẳng khi Linh liên tục từ chối món mẹ nấu.
Chiếc bàn cân trở thành vật dụng quen thuộc, được sử dụng mỗi ngày như một người phán xử. “Mỗi lần bước lên cân là một lần hồi hộp. Nếu số tăng lên, mình sẽ tự trách bản thân và nhắc mình phải ăn ít lại,” Linh nói.
Không chỉ dừng ở cân nặng, Linh còn quan tâm đến từng chi tiết ngoại hình. Cô tìm hiểu các xu hướng làm đẹp, cân nhắc những phương pháp can thiệp để cải thiện gương mặt. Những video về “chuẩn đẹp” trên mạng xã hội như “mắt 2 mí, cằm V line, sống mũi cao, hàm thon gọn” trở thành nguồn tham khảo quen thuộc. Nhưng càng theo đuổi, Linh càng cảm thấy những tiêu chuẩn ấy không bao giờ là đủ.
Có những ngày, Linh cảm thấy mệt mỏi khi phải liên tục kiểm soát bản thân, Linh cũng muốn đi ăn, giải trí với bạn bè. Nhưng nếu buông lỏng, cô lại lo lắng sẽ không còn “đạt chuẩn”. Giữa hai trạng thái ấy, Linh nhận ra mình đang bị cuốn vào một vòng lặp khó thoát.
Trong khi đó, ở một góc nhìn khác, Phan Trọng Nghĩa, 26 tuổi, sống tại Quảng Ninh, lại đang đối diện với một dạng áp lực khác. Anh là một nhân viên kỹ thuật, môi trường làm việc đa số là đàn ông. Trong môi trường làm việc của anh, hình ảnh một người đàn ông “đúng chuẩn” được thể hiện qua nhiều dấu hiệu: ăn mặc mạnh mẽ, nói chuyện dứt khoát, trầm tính, chịu được áp lực cao.
Trước đây, anh từng có những sở thích khá nhẹ nhàng: thích đọc sách, thỉnh thoảng chụp ảnh, chăm vài chậu cây nhỏ ở ban công. Tuy nhiên, khi bước vào môi trường làm việc với phần lớn là nam giới, Nghĩa dần nhận ra những sở thích ấy không phải lúc nào cũng dễ được đón nhận.
“Có lần mình mặc một chiếc sơ mi màu vàng, đọc một quyển sách; đồng nghiệp cười bảo mình trông như con gái. Có người lại bảo mình nói chuyện cứ vâng dạ kín kẽ, không thoải mái, không mạnh mẽ nam tính chút nào. Lúc đó mình không phản ứng gì nhiều, nhưng mình cũng suy nghĩ lắm”.
Những nhận xét kiểu như vậy lặp lại đủ nhiều để khiến Nghĩa thay đổi. Anh bắt đầu hạn chế nhắc đến những sở thích cá nhân hơn. Thay vào đó, anh quan sát và học theo những gì được coi là “chuẩn đàn ông” trong môi trường xung quanh. Từ cách ăn mặc đến cách nói chuyện, từ việc tham gia các hoạt động thể thao đến những buổi tụ tập sau giờ làm. Anh cũng điều chỉnh cách nói chuyện, thêm vào những câu đùa “bụi bặm” để dễ hòa nhập. Mọi người khen bông đùa trông anh trưởng thành, “đàn ông” hơn; nhưng bản thân anh cảm nhận mình không thực sự thoải mái.
Từ câu chuyện của Linh và Nghĩa, có thể thấy những tiêu chuẩn về ngoại hình và giới tính đang tồn tại như những “luật bất thành văn” trong cuộc sống. Chúng vận hành như những “khuôn ép” vô hình, khiến nhiều người tự điều chỉnh bản thân để phù hợp. Điểm chung dễ thấy là cảm giác phải liên tục “đạt chuẩn”. Khi một tiêu chí được chạm tới, một tiêu chí khác lại xuất hiện. Vòng lặp này khiến con người rơi vào trạng thái luôn thiếu hụt, luôn phải thay đổi như một vòng xoáy.
Thực tế, áp lực ngoại hình không phải là câu chuyện cá nhân. Theo khảo sát của Mental Health Foundation, chỉ khoảng 21% người trưởng thành cảm thấy hài lòng với cơ thể mình, trong khi 34% từng cảm thấy buồn bã và 35% có dấu hiệu trầm cảm liên quan đến ngoại hình . Thậm chí, 13% thừa nhận từng có suy nghĩ tiêu cực nghiêm trọng vì vấn đề này.
Những con số này cho thấy một thực tế rõ ràng: khi ngoại hình trở thành thước đo giá trị, hệ lụy không chỉ dừng ở sự tự ti, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tâm lý và chất lượng sống.
Việc liên tục điều chỉnh để “vừa vặn” với kỳ vọng cũng có thể tạo ra cảm giác lạc lõng. Không ít người dần mất kết nối với nhu cầu thật của mình, quen với việc ưu tiên sự công nhận hơn là sự thoải mái. Ở mức độ rộng hơn, những chuẩn mực cứng nhắc này còn làm giảm tính đa dạng trong xã hội. Khi cái đẹp bị thu gọn vào một vài hình mẫu, những khác biệt dễ bị xem là lệch chuẩn thay vì được nhìn nhận như một phần tự nhiên của con người.
Và có lẽ, đã đến lúc chúng ta cần thay đổi suy nghĩ: thay vì tiếp tục truy tìm một “chuẩn đẹp” duy nhất, câu hỏi cần đặt ra là: liệu những chuẩn mực ấy đang giúp con người tốt lên hay chỉ khiến họ ngày càng xa rời chính mình?
Thùy Linh
